ابن مهلب ( نواده مهلب پسر محمد پسر شادى )

مقدمهء مصحح 26

مجمل التواريخ والقصص ( تصحيح ملك الشعراء بهار ) ( فارسى )

اصلاح كرديم كه براى مردم اين روزگار خواندن آن آسان باشد . ديگر - بجاى ( ياء ) اضافه كه بعد از الف درآيد همزهء ( ء ) كوچكى قرار داده است كه هر جا ممكن بود اشتباهى روى دهد ما آن را بياى بزرگ بدل كرديم . ديگر - هر كلمهء كه آخر آن ياء بوده و ياء وحدت يا غير وحدت بر آن علاوه شده ، بجاى اينكه دو يا بنويسد ، يك يا نوشته است مثلا عوض ( بسوئى رفت ) نوشته ( بسوى رفت ) و يا عوض ( به جائى رفت ) نوشته ( بجاى - بجاء رفت ) و ما آنها را اصلاح كرديم و در حواشى بدانها اشاره نموديم . [ ( 1 ) ] ديگر - كسرهء اضافه كه بعد از حروف غير مختوم بالف درآيد ، آن را به شكل ( ى ) نوشته مانند « زانو بندى اشتر » ( ص 265 ) بجاى : زانو بند اشتر ، يا : « بيست و نه پادشاه بوده‌اند اندر مدتى سيصد و هفتاد سال ص 123 » يعنى : مدت سيصد و هفتاد سال ، و گاهى بالعكس ياء نكره را كه بايد ثبت شود حذف كرده و عوض ( وقتى كه ) نوشته است ( وقت كه ) و ما آنها را اصلاح كرده و در حاشيه وانمود كرديم . [ ( 2 ) ] ديگر - آنچه و آنكه را آنچ و آنك ، نوشته و چون مردم بدان معتاد شده‌اند به حال خود باقى گذاشتيم . ديگر - تمام ذالهاى معجمه را دال نوشته است ، و گويا رسم بوده است كه بعضى كاتبان كتاب را كم نقطه يا بىنقطه مينوشتند و سپس خود مؤلف آن را مطابق قاعده نقطه مينهاده است - و اين كتاب از آنهايى است كه نقطه‌گذارى درست نشده و بعدها مردى عامي آن را نقطه‌هاى غلط نهاده است . ديگر - اسامى عربى چندى را از قبيل ابراهيم و اسحاق و حارث و قاسم و سفيان و خالد و غيره را ابراهيم و اسحق و حرث و قسم و سفين و خلد نوشته و اين معنى تقليد عربست و عرب هم اين املا را از خط معروف به ( سطرنجيلى ) عبرى تقليد كرده‌اند ، ليكن در ( سطر نجيلى ، علامتى در زير حرف محذوف ميگذارند و آن علامت در خط عربى و فارسى نيست و اين رسم الخط در غالب كتب خطي قديم فارسى ديده مىشود . ديگر - اتصال ( كه ) بكلمهء بعد مانند : كچون - كبا - كتا و امثال آن كه ما آن را به حال خود باقى گذاشتيم . ديگر - تنها در يك جا بجاى همزهء علامت اضافه ( ى ) آورده و ( طبقهء ) را ( طبقى ) ضبط كرده است .

--> [ ( 1 ) ] اين همزهء كوچك ظاهرا يائى بوده است كه در موقع خواندن آن را شبيه بهمزه خوانده و به همين سبب آن را كوچك مينوشته‌اند و در تمام كتب قديم تا قرن نهم و دهم اين رسم متداول بوده است . [ ( 2 ) ] علامت اضافه در خط پهلوى نيز ( ى ) بوده است و در كتب قديم اسلامى هم تا قرون 6 - 7 اين رسم باقى بود ، ولى حذف ياء نكره از اختراعات كاتبان اسلامى است .